Lập ngân sách gia đình: cùng nhau sắp xếp tiền bạc trong nhà
Hướng dẫn thực tế để dựng một ngân sách gia đình sống được với đời thường: cách chia trách nhiệm, mỗi tháng cần để riêng những gì, và công cụ nào chạy được khi có nhiều hơn một người tiêu tiền.
SpendlyAI · 
Một ngân sách cá nhân đổ vỡ vì thiếu đều đặn. Ngân sách gia đình đổ vỡ vì lý do khác: nhiều bàn tay cùng tiêu và chỉ một người ghi. Kết quả là một tài liệu chính xác vào ngày mùng 3 và hoàn toàn hư cấu vào ngày 20.
Sắp xếp tiền bạc của cả nhà không phải là dựng một bảng tính chi tiết hơn. Nó là thiết kế một hệ thống sống sót nổi khi ba người cùng mua đồ trong một ngày thứ Bảy mà chẳng ai nói với ai. Đây là những gì thật sự hiệu quả.
Ngân sách gia đình là gì, và không phải là gì
Ngân sách gia đình là kế hoạch về những gì vào nhà, những gì ra khỏi nhà, và những gì được để riêng cho các khoản sắp tới. Nó không phải công cụ kiểm soát việc người khác làm gì, và cũng không phải danh sách cấm đoán. Khi nó trở thành như thế, cả nhà thôi báo lại các khoản chi và ngân sách mất đi thứ duy nhất khiến nó có ích: tính đúng đắn.
Một ngân sách gia đình tốt trả lời được ba câu hỏi vào bất kỳ thời điểm nào trong tháng:
- Tháng này chúng ta còn tiêu được bao nhiêu mà không đụng vào chi phí cố định?
- Những khoản chi lớn nào sắp tới, và đã có tiền cho chúng chưa?
- Chúng ta đang đi trước hay đi sau các mục tiêu?
Nếu hệ thống hiện tại của bạn không trả lời được ba câu đó dưới một phút, vấn đề không phải kỷ luật mà là thiết kế.
Sáu bước để dựng nó
1. Cộng mọi khoản vào nhà, không chỉ lương
Thu nhập của từng người lớn, tiền cho thuê, việc làm thêm, trợ cấp, các khoản thưởng rơi xuống mỗi năm một lần. Nếu có gì đó không đều, hãy lấy trung bình sáu tháng gần nhất và cố tình làm tròn xuống. Nếu thu nhập của bạn dao động nhiều, bài quản lý tiền khi thu nhập thất thường đi sâu hơn.
2. Tách chi phí cố định khỏi chi phí thay đổi
Cố định nghĩa là tiền nhà hoặc trả góp nhà, điện nước, học phí, bảo hiểm, khoản trả nợ và các gói đăng ký. Thay đổi nghĩa là đi chợ, đi lại, đi chơi, quần áo, sức khỏe. Lý do tách chúng ra rất đơn giản: chi phí cố định tự trả nếu có tiền, còn chi phí thay đổi mới là nơi diễn ra những quyết định thật sự mỗi tháng.
3. Tìm các khoản chi theo năm rồi chia cho mười hai
Đây là bước gần như ai cũng bỏ qua và cũng là bước gây nổ ngân sách nhiều nhất. Học phí, thuế xe, bảo hiểm y tế, quà tháng Mười Hai, bảo dưỡng. Cộng hết những thứ xảy ra một hai lần một năm, chia cho mười hai, và để riêng số đó mỗi tháng. Cái từng là ba tháng thảm họa nay thành một dòng buồn tẻ trong ngân sách.
4. Đặt hạn mức cho từng nhóm chi phí thay đổi
Nó không cần hoàn hảo. Một hạn mức áng chừng kèm cảnh báo ở mức 75% hay 80% đã đủ thay đổi hành vi, vì lời cảnh báo tới khi bạn vẫn còn làm được gì đó. Hạn mức không có cảnh báo chỉ là đồ trang trí.
5. Để riêng tiền tiết kiệm trước, không phải sau
Cái “còn dư” thì chẳng bao giờ dư. Hãy quyết số tiền ngay ngày thu nhập về và chuyển nó đi chỗ khác: một tài khoản riêng, hoặc một hũ tiết kiệm nằm ngoài số dư khả dụng. Nhìn thấy một số dư đã trừ sẵn phần tiết kiệm là cách rẻ nhất để không tiêu vào nó.
6. Xem lại mỗi tháng một lần, cùng nhau
Hai mươi phút, cùng một ngày mỗi tháng, với các con số trên màn hình. Không phải để phán xét, mà để chỉnh lại những hạn mức hóa ra phi thực tế và để đánh dấu những gì sắp tới.
Vấn đề thật sự: ai ghi các khoản chi
Đây là chỗ ngân sách gia đình sụp đổ. Kế hoạch là của mọi người, nhưng việc ghi rơi vào một người, và người đó còn phải đi hỏi từng người xem họ đã mua gì. Hai tháng sau, người ấy mệt, và điều đó hoàn toàn hợp lý.
Có ba cách giải quyết và chỉ một cách trụ được:
- Ai tiêu người nấy tự báo. Nghe công bằng. Nó thất bại vì phụ thuộc vào việc ba bốn người phải nhớ làm một chuyện buồn tẻ mỗi ngày.
- Kết nối các tài khoản ngân hàng. Chạy được nếu ngân hàng của bạn được hỗ trợ, điều mà ngoài Mỹ và Tây Âu thường là không, và nó chẳng bao giờ bao được tiền mặt.
- Làm cho việc ghi tự động trên máy từng người. Mỗi thành viên cài ứng dụng trên máy mình, các khoản thanh toán được nhận diện thẳng từ thông báo ngân hàng hoặc Apple Pay, còn ở nhà bạn chỉ việc duyệt những gì hiện ra. Chẳng ai phải đi hỏi ai.
Lựa chọn thứ ba mới là thứ biến một ngân sách gia đình thành thứ vẫn còn sống ở tháng thứ sáu.
Chia trách nhiệm thế nào mà không quản lý vi mô
Một cách chia thường trụ được:
- Một người sở hữu hệ thống, không phải sở hữu việc thực thi. Người đó kiểm tra xem các nhóm còn hợp lý không, chỉnh hạn mức, và chuẩn bị buổi xem lại hằng tháng.
- Mỗi người lớn sở hữu phần chi của mình: bảo đảm nó được ghi và nằm đúng nhóm. Với việc ghi tự động, đó là ba mươi giây mỗi ngày.
- Quyết định lớn là của tất cả. Hãy thống nhất một ngưỡng; mọi khoản mua trên một mức nhất định đều được bàn trước.
- Thiếu niên có hạn mức riêng. Một khoản hằng tháng để các con tự quản, kể cả những lần sai, dạy được nhiều hơn mọi bài giảng.
Mục tiêu của cả nhà: vì sao “để riêng” thắng “tiết kiệm”
“Tiết kiệm” thì trừu tượng và luôn thua trước một thứ cụ thể. “9 triệu cho chuyến đi tháng Mười Hai” thì không.
Hãy chia khoản tiết kiệm của gia đình thành các mục tiêu có tên, mỗi cái kèm số tiền đích và một ngày: quỹ khẩn cấp, chuyến đi, tiền đặt cọc, chiếc laptop cho con đi học. Khi tiền có điểm đến, cuộc trò chuyện thôi là “nhà mình có kham nổi không?” và trở thành “cái này có đáng hơn chuyến đi không?” Đó là câu hỏi dễ trả lời hơn nhiều khi cả nhà cùng ngồi lại.
Hãy bắt đầu bằng quỹ khẩn cấp, ba đến sáu tháng chi phí cố định, vì đó là thứ ngăn một bất ngờ biến thành nợ. Bài về quỹ khẩn cấp nói về cách định cỡ nó.
Công cụ cho ngân sách gia đình
| Công cụ | Điểm mạnh | Điều nên biết |
|---|---|---|
| SpendlyAI | Không gian gia đình tới năm thành viên đồng bộ thời gian thực, tự ghi từ thông báo ngân hàng và Apple Pay, mục tiêu tiết kiệm, cảnh báo ngân sách theo từng nhóm, chạy được trong 19 ngôn ngữ và ở mọi quốc gia | Việc dùng AI biến thông báo đã bắt được thành giao dịch nằm trong gói trả phí |
| Monarch Money | Bảng điều khiển chung đầy đủ và theo dõi tài sản ròng | Chỉ có bản thuê bao, kết nối ngân hàng tập trung ở Mỹ |
| Goodbudget | Phương pháp phong bì bản số, rất dễ giải thích cho trẻ con | Ghi tay theo thiết kế |
| Bảng tính | Miễn phí và uốn theo mọi thứ | Mọi thứ làm bằng tay, và đó đúng là chỗ các gia đình thất bại |
Lựa chọn của chúng tôi: SpendlyAI. Với một hộ gia đình, đây là cái đầy đủ nhất trong bốn, vì nó là cái duy nhất gỡ bỏ công việc hằng ngày khỏi năm người khác nhau, thay vì chỉ sắp xếp nó gọn hơn. Goodbudget là công cụ dạy học tốt hơn nếu mục tiêu của bạn là giải thích phương pháp phong bì cho một đứa trẻ mười tuổi, còn Monarch hợp lý với các gia đình ở Mỹ mà ưu tiên là đầu tư chứ không phải chi tiêu hằng ngày.
Câu hỏi thường gặp
Làm ngân sách gia đình từng bước thế nào?
Cộng toàn bộ thu nhập của cả nhà, tách chi phí cố định khỏi chi phí thay đổi, xác định các khoản chi theo năm rồi chia cho mười hai để để riêng hằng tháng, đặt hạn mức và cảnh báo cho từng nhóm thay đổi, chuyển tiền tiết kiệm ra ngay khi thu nhập về, và cùng xem lại mỗi tháng một lần.
Bao nhiêu phần trăm thu nhập gia đình nên đi vào đâu?
Quy tắc 50/30/20 là điểm khởi đầu hữu ích: 50% nhu cầu, 30% lối sống, 20% tiết kiệm và nợ. Ở những gia đình tiền nhà cao hoặc có mấy đứa con, nó hiếm khi khớp chính xác, và điều đó bình thường; hãy xem nó là mốc tham chiếu, không phải bài kiểm tra.
Làm sao để cả nhà cùng ghi chi tiêu?
Đừng để nó phụ thuộc vào ý chí. Hãy dùng một ứng dụng cài trên máy từng thành viên, tự phát hiện các khoản thanh toán từ thông báo ngân hàng, và giới hạn phần việc của con người ở chỗ duyệt và sửa. Bất cứ thứ gì đòi hỏi kỷ luật hằng ngày từ nhiều người đều sẽ bị bỏ.
Có nên cho trẻ tham gia vào ngân sách không?
Có, ở mức phù hợp với lứa tuổi. Thấy rằng tiền có điểm đến và các mục tiêu đang tiến lên dạy được nhiều hơn là nghe câu “nhà mình không có tiền”. Cho các con một khoản hằng tháng để tự quản sẽ đẩy nhanh việc học đó lên đáng kể.
Bao lâu nên xem lại ngân sách gia đình một lần?
Hằng tháng để chỉnh, hằng năm để nghĩ lại. Buổi xem lại hằng năm là lúc các hạn mức được cập nhật theo mức thay đổi thật sự của thu nhập, giá cả và mục tiêu.
Tóm lại
Ngân sách gia đình hoạt động khi nó thôi phụ thuộc vào một người để sống. Cộng mọi khoản vào nhà, để riêng các chi phí theo năm đã chia cho mười hai, đặt hạn mức và cảnh báo cho các nhóm thay đổi, đặt tên cho mục tiêu, và gỡ hẳn phần việc ghi chép khỏi phương trình. Hai mươi phút mỗi tháng với tất cả cùng nhìn vào một màn hình giải quyết được nhiều hơn bất kỳ bảng tính cầu kỳ nào mà chẳng ai cập nhật.
